COVID-19

Thế nào là ‘dương tính’ nCov?

Nguyen Tuan

Một bạn hỏi một câu đơn giản như trên, nhưng ý nghĩa thì rất quan trọng. Hiện nay, VN dùng ngưỡng Ct < 30 để xác định ca dương tính. Nhưng theo tôi thì ngưỡng đó là hơi rộng rãi, có lẽ cần phải giảm xuống 25 để bảo thủ hơn.

  1. Đa số ca dương tính từ từ nơi phong toả

Trước hết là đọc số liệu về số ca nhiễm mới nhứt ở TPHCM. Trong ngày 29/7, HCM ghi nhận 2740 ca dương tính. Điều thú vị là gần 90% ca dương tính là từ những khu phong toả và khoảng 9% từ những khu cách li tập trung (9%). “Khu phong toả” ở đây là những con hẻm hay khu phố bị phong toả.

Như vậy, chúng ta đã biết nơi có rủi ro cao trong đợt bùng phát lần này. Việc phun xịt ở nơi công cộng hay đường xá không có ý nghĩa gì cả.

Theo nghiên cứu này, ngưỡng Ct < 25 có vẻ là tốt nhứt để xác định dương tính nCov.
https://academic.oup.com/cid/article/72/11/e921/5912603
Mối liên quan giữa Ct (trục tung) và kết quả cấy virus kể từ ngày xuất hiện triệu chứng. Những đóm màu đỏ có nghĩa là dương tính (có virus). Kết quả này cho thấy ngưỡng Ct < 30 là tốt nhứt. Tuy nhiên, số ca quá ít nên không có độ tin cậy cao.
Nguồn: Young et al. Clin Infect Dis 2020. https://academic.oup.com/cid/advance-article/doi/10.1093/cid/ciaa1280/5898476
  1. Ct < 30 là ngưỡng dương tính?

Nhưng làm sao định nghĩa một ca là dương tính? Câu trả lời là dùng kĩ thuật xét nghiệm RT-PCR. Kĩ thuật PCR dựa vào một giá trị có tên tiếng Anh là ‘cycle threshold’ (Ct), tức là số chu kì cần thiết để khuếch đại RNA của virus đến mức có thể phát hiện được virus. Ct là một biến liên tục, và có giá trị từ 0 đến 50, và độ lệch chuẩn có thể là khoảng 6.5.

Khi giá trị Ct thấp thì tải lượng virus cao; và ngược lại, nếu Ct cao thì đó là tín hiệu cho thấy tải lượng virus thấp. Nhưng cũng có nghiên cứu chỉ ra rằng khi giá trị Ct càng thấp là một dấu hiệu báo trước bệnh nhân sẽ có diễn biến xấu [1].

Đến đây thì câu hỏi là ngưỡng Ct cỡ nào thì được xem là ‘dương tính’? Trả lời câu hỏi này hơi khó, vì phải có chuẩn vàng để gọi là nhiễm. Có thể lấy tỉ lệ cấy làm chuẩn vàng. Và, theo một nghiên cứu bên Pháp thì khoảng 70% mẫu với Ct

Tuy nhiên, theo CDC thì Ct < 33 [3], còn theo ‘thánh Fauci’ thì Ct < 35 [4] được xem là dương tính.

Còn Việt Nam hiện nay thì dùng ngưỡng 30 (?). Theo báo cáo trên, trong số 2740 người được xét nghiệm (trong ngày 29/7 tại HCM), có đến 2030 người (hay 74%) có CT < 30 (dương tính). Điều này giải thích tại sao đa số ca dương tính không có triệu chứng.

Những kết quả trên có nghĩa là: chọn ngưỡng Ct có ảnh hưởng đến số ca dương tính hàng ngày. Nếu Ct < 30 thì số ca dương tính sẽ ít hơn, nhưng nếu chọn Ct cao hơn 30 (như 35) thì số ca dương tính sẽ tăng.

Theo tôi thì nên chọn ngưỡng Ct < 25 vì phù hợp với nghiên cứu trong y văn. Nhưng một cách tối ưu là chúng ta cần phải phân tích dữ liệu thực tế của Việt Nam (đã có) để xác định ngưỡng tối ưu cho tình huống Việt Nam.

Không đâu như ở VN, xét nghiệm PCR mà quảng cáo cứ như là món hàng hay dịch vụ đơn giản. Một điều tra trên 700 labo của Hiệp hội Bác sĩ Bệnh học Hoa Kì (CAP) cho thấy giá trị trung vị Ct của cùng một mẫu có thể khác biệt đến 14 chu kì giữa các labo. Ngay cả trong cùng một xét nghiệm trên cùng một mẫu, giá trị Ct cũng có thể khác biệt khoảng 3 chu kì. Nói chung, độ chính xác và độ tin cậy của Ct có vấn đề. Do đó, CAP khuyến cáo nên cẩn thận trong việc diễn giải và áp dụng Ct trong việc chẩn đoán và đánh giá diễn biến của bệnh Covid-19. Xét nghiệm kiểu quảng cáo này thì không biết độ chính xác ra sao.

Tóm lại, số ca dương tính mà TPHCM báo cáo hàng ngày chỉ là con số tương đối, vì nó tuỳ thuộc vào ngưỡng Ct. Có lẽ con số dương tính không quá đáng quan tâm. Mục tiêu, xin nhắc lại, là thối thiểu hoá tác hại của đại dịch ở qui mô cộng đồng, chớ không phải làm cho con số dương tính xuống còn zero.


[1] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7386165/pdf/40121_2020_Article_324.pdf

[2] https://academic.oup.com/cid/article/72/11/e921/5912603

[3] https://www.nytimes.com/2020/08/29/health/coronavirus-testing.html

[4] https://www.microbe.tv/twiv/twiv-641.